Heavy rains expected आजच्या काळात हवामान बदलाचे प्रभाव जगभरात दिसत आहेत आणि भारतातही या बदलांचे परिणाम स्पष्टपणे जाणवत आहेत.
महाराष्ट्र राज्यातही गेल्या काही दिवसांपासून हवामानातील अनपेक्षित बदल दिसून येत आहेत. मान्सूनच्या आगमनानंतर काही काळ शांत राहिलेल्या वातावरणात आता पुन्हा एकदा जोरदार हवामानी हालचालींचे संकेत दिसत आहेत.
मान्सूनची पुनरागमन
भारतीय हवामान खात्याच्या नवीनतम अहवालानुसार, मुंबई आणि कोकण पट्टीत मान्सूनने प्रवेश केल्यानंतर काही काळासाठी विराम घेतल्याने तापमानात वाढ झाली होती.
या काळात नागरिकांना उकाड्याचा त्रास सहन करावा लागला होता. परंतु आता हवामान तज्ज्ञांनी राज्यातील विविध भागांत पुन्हा एकदा जोरदार पावसाळ्याचे संकेत दिले आहेत.
या हवामानी बदलामुळे राज्यभरातील शेतकरी समुदाय आणि सामान्य नागरिकांमध्ये मिश्र प्रतिक्रिया दिसत आहे. एकीकडे पावसाची आवश्यकता असलेल्या शेतकऱ्यांमध्ये आशा निर्माण झाली आहे, तर दुसरीकडे मुसळधार पावसाच्या संभाव्य दुष्परिणामांची चिंता देखील व्यक्त केली जात आहे.
मुंबई महानगर प्रदेशात मान्सूनच्या सुरुवातीच्या काळात जोरदार पावसाने धुमाकूळ घातला होता. त्यानंतरच्या शांत कालावधीमुळे नागरिकांना उष्णतेचा त्रास झाला, परंतु आता पुन्हा सक्रिय होणाऱ्या मान्सूनमुळे वातावरणात मोठा बदल होण्याची अपेक्षा आहे.
जूनअखेरपर्यंतचा हवामान अंदाज
हवामान विभागाच्या दीर्घकालीन अंदाजानुसार, जून महिन्याच्या शेवटपर्यंत कोकण आणि मध्य महाराष्ट्रात चांगल्या प्रमाणात पावसाची अपेक्षा आहे. आगामी तीन आठवड्यांत देशभरात पावसाळ्याचे दिवस राहणार असल्याचे तज्ज्ञांनी स्पष्ट केले आहे.
पहिल्या आठवड्यात पश्चिम भारतात, दुसऱ्या आणि तिसऱ्या आठवड्यात मध्य भारतातील राज्यांमध्ये पावसाचा जोर राहणार आहे. युरोपियन हवामान मॉडेल आणि भारतीय मौसम विभागाच्या संयुक्त अभ्यासानुसार, जून महिन्यातील एकूण पर्जन्यमानाचे प्रमाण सामान्यपेक्षा 108 टक्क्यांपर्यंत वाढू शकते.
सध्या देशभरात सरासरीपेक्षा 32 टक्के कमी पावसाची नोंद झाली असली तरी, पुढील काळात या कमतरतेची पूर्तता होण्याची दाट शक्यता आहे. या परिस्थितीमुळे काही भागांत पूरसदृश्य परिस्थिती निर्माण होण्याचा धोका असल्याने स्थानिक प्रशासनाला सज्जतेचे निर्देश देण्यात आले आहेत.
विभागवार सतर्कता सूचना
हवामान खात्याने राज्यातील विविध जिल्ह्यांसाठी टप्प्याटप्प्याने सतर्कता इशारे जारी केले आहेत. गुरुवारी अकोला, अमरावती, नागपूर, गोंदिया, चंद्रपूर, गडचिरोली, सांगली आणि कोल्हापूर जिल्ह्यांसाठी ऑरेंज अलर्ट जाहीर करण्यात आला आहे.
शुक्रवारी कोकणातील रायगड, रत्नागिरी, सिंधुदुर्ग, तसेच पश्चिम महाराष्ट्रातील पुणे, सातारा, कोल्हापूर जिल्ह्यांमध्ये मुसळधार पावसाची शक्यता आहे. त्याचबरोबर विदर्भातील नागपूर, अकोला, भंडारा, गोंदिया, चंद्रपूर, गडचिरोली या जिल्ह्यांमध्येही तीव्र पावसाची अपेक्षा आहे.
आगामी शनिवार आणि रविवारी कोकण पट्टीतील रायगड, रत्नागिरी, सिंधुदुर्ग जिल्ह्यांमध्ये अतिजोरदार पावसाची शक्यता असल्याने या भागातील नागरिकांना विशेष सावधगिरी बाळगण्याचे आवाहन करण्यात आले आहे.
नागरिकांसाठी सुरक्षा मार्गदर्शन
या हवामानी परिस्थितीत सर्व नागरिकांनी हवामान विभागाच्या सूचनांचे काटेकोरपणे पालन करणे आवश्यक आहे. मुसळधार पावसामुळे भूस्खलन, पूरसदृश्य परिस्थिती, वाहतूक व्यवस्थेत बिघाड यासारख्या समस्या निर्माण होण्याची शक्यता आहे.
मुंबई-पुणे एक्सप्रेसवे, कोकण रेल्वे मार्ग यासारख्या महत्त्वाच्या वाहतूक मार्गांवर प्रवास करताना अतिशय सावधगिरी बाळगणे गरजेचे आहे. अनावश्यक प्रवास टाळणे, पावसाळी अवजारांची तयारी ठेवणे, आपत्कालीन संपर्क क्रमांक तयार ठेवणे यासारख्या खबरदारी घेणे उपयुक्त ठरेल.
पावसाळ्यात होणाऱ्या विजांच्या कडकडाटामुळे विद्युत उपकरणांचे नुकसान होऊ शकते, त्यामुळे अशा वेळी महत्त्वाची उपकरणे बंद करून ठेवणे योग्य ठरेल.
कृषी क्षेत्रावरील परिणाम
शेतकरी समुदायासाठी हा पावसाळा अत्यंत महत्त्वपूर्ण ठरणार आहे. खरीप हंगामाची सुरुवात या पावसामुळे चांगल्या पद्धतीने होऊ शकते, जे शेतकऱ्यांसाठी आशादायक बाब आहे. मागील काही महिन्यांत पावसाच्या कमतरतेमुळे अनेक भागांत पाण्याची टंचाई निर्माण झाली होती, ती या पावसामुळे काही प्रमाणात कमी होण्याची अपेक्षा आहे.
तथापि, जास्त पावसामुळे पेरणी प्रक्रियेत अडथळे येऊ शकतात. शेतात पाणी साचल्यास बियाणे कुजण्याचा धोका असतो. त्यामुळे शेतकऱ्यांनी हवामानाच्या अंदाजानुसार पेरणीचे नियोजन करणे आवश्यक आहे.
या पावसामुळे भूजल पातळीत वाढ होण्याची शक्यता आहे, जे दीर्घकालीन दृष्टीने फायदेशीर ठरेल. तसेच धरणांमध्ये पाणीसाठा वाढण्याने पुढील हंगामासाठी पाण्याची उपलब्धता सुधारेल.
भविष्यातील हवामान ट्रेंड
हवामान तज्ज्ञांच्या मते, यावर्षीचा मान्सून सामान्यपेक्षा चांगला असण्याची शक्यता आहे. जागतिक हवामान बदलाच्या पार्श्वभूमीवर भारतीय उपखंडातील मान्सून पॅटर्नमध्ये बदल होत आहेत. कधी अतिवृष्टी तर कधी अनावृष्टी अशा टोकाच्या परिस्थिती अधिक वारंवार दिसत आहेत.
या वर्षी एल निनो इफेक्ट कमी असल्याने मान्सूनवर त्याचा नकारात्मक प्रभाव पडण्याची शक्यता कमी आहे. त्यामुळे संपूर्ण पावसाळ्यात चांगल्या पर्जन्यमानाची अपेक्षा केली जात आहे.
तयारी आणि सावधगिरी
या परिस्थितीत सर्व स्तरावर योग्य तयारी करणे आवश्यक आहे. शासकीय यंत्रणेने आपत्ती व्यवस्थापन यंत्रणा सक्रिय करावी, जेणेकरून कोणत्याही आपत्कालीन परिस्थितीत त्वरित प्रतिसाद देता येईल.