“भोगवटादार वर्ग‑२ जमिनींचे वर्ग‑१ मध्ये रूपांतरण” संदर्भातील नवीन मार्गदर्शक सूचना आणि महत्त्वाचे शासन निर्णय मराठीत स्पष्ट केले आहेत:
1. मार्गदर्शक सूचना – अधिनियम आणि परिपत्रक ( जुलै 2025)
महाराष्ट्र सरकारने महाराष्ट्र शेत जमीन (जमीन धारणेची कमाल मर्यादा) अधिनियम, 1961 (सुधारणा) अधिनियम, 2023 अंतर्गत कलम 28‑1(अअ) मधील पोटकलम (3‑1अ) अंतर्गत माजी खंडकरी शेतकऱ्यांना वर्ग‑2 भूवर्गातून वर्ग‑1 मध्ये रूपांतर करण्याच्या संदर्भात नवीन मार्गदर्शक सूचना जारी केल्या आहेत .
मुख्य तरतूदी:
1. औद्योगिक उपक्रमांना पट्ट्याने दिलेल्या जमिनी वर्ग‑1
ज्या खंडकरी शेतकऱ्यांच्या जमिनी लक्षाते औद्योगिक उपक्रमांना वर्ग‑1 भोगवट्यामध्ये देता आल्या, त्यांना आता वर्ग‑2 जमिनी घेतलेल्या पुरस्काराची जमीन कोणतेही अधिमूल्य न आकारता वर्ग‑1 धरल्या जातील .
तहसीलदार गावनिहाय आढावा घेऊन, परिपत्रकाच्या प्रकाशनापासून एक महिन्याभित्र, एक आदेश जारी करत गावदफ्तरीत लागू करतील .
2. वर्ग‑2 जमिनीचे वर्ग‑1 मध्ये रूपांतरण (सवलतीसह)
वर्ग‑2 जमिनी वर्ग‑1 मध्ये बदलण्यासाठी, अधिनियमात / नियमांमध्ये असलेल्या निर्धारित प्रक्रियेप्रमाणे, सक्षम प्राधिकरणांची पूर्वपरवानगी घेऊनच कार्यवाही होईल .
3. परवानगीशिवाय किंवा अधिमूल्य न भरल्याने विक्रेते परिस्थिती
जोपर्यंत संबंधित क्रमाने अधिमूल्य भरले गेले नाही किंवा जिल्हाधिकाऱ्यांची पूर्व मान्यता मिळालेली नाही, तोपर्यंत वर्ग‑2 ते वर्ग‑1 रूपांतरण करता येणार नाही .
4. विनापरवानगी हस्तांतरण / नियमभंग
विनापरवानगी हस्तांतरण किंवा अधिमूल्य न भरल्यास, कलम 29 प्रमाणे अधिमूल्य भरण्यानंतर आणि जिल्हाधिकारी मंजुरीनंतर, वर्ग‑2 ते वर्ग‑1 परिवर्तन होऊ शकते .
5. नियमित सार्वजनिक उपयोगासाठी जमीन मिळविण्याची मर्यादा
गावठाणाची सीमा किंवा गावाच्या हद्दीपासून 5 किमी अंतरातील शेती महामंडळाची जमीन केवळ सार्वजनिक उपयोगासाठी (जसे गावठाण विस्तार, सरकारी घरकुल योजना, घनकचरा व्यवस्थापन, पाणीपुरवठा) वापरता येईल .
2. नियम आणि नियमावली – “रुपांतरण नियम, 2025” (मार्च 2025)
“महाराष्ट्र जमीन महसूल (भोगवटादार वर्ग‑2 आणि भाडेपट्ट्याने दिलेल्या जमिनी भोगवटादार वर्ग‑1 मध्ये रूपांतरण) नियम, 2025” ची घोषणा 4 मार्च 2025 रोजी झाली आहे .
प्रमुख वैशिष्ट्ये:
लागू क्षेत्र: हे नियम कृषी, निवासी, वाणिज्यिक आणि औद्योगिक उपयोगासाठी वर्ग‑2 किंवा भाडेपट्ट्याने दिलेल्या शासकीय जमिनींच्या वर्ग‑1 मध्ये रूपांतरणासाठी आहेत .
अर्जाची प्रक्रिया:
जमिनीचा प्रत्यक्ष वापर सुरू झाल्यानंतर अर्जदार पाच वर्षांच्या कालावधीत जिल्हाधिकाऱ्यांकडे रूपांतरणासाठी अर्ज करू शकतात.
जिल्हाधिकारी अर्ज तपासून, उल्लंघन असल्यास निरस्ती करू शकतात, किंवा नियमितता मान्य असल्यास अधिमूल्य भरून प्रक्रिया पुढे नेऊ शकतात .
अधिमूल्य रक्कम:
जमिनीच्या वापरानुसार अर्जाच्या तारखेनुसार अधिमूल्य ठरवले जाते (कृषी / निवासी / वाणिज्यिक / औद्योगिक), “सवलतीच्या दर” आणि 2025 नंतर उच्च दर लागू होतात .
सवलत ऑफर – सहकारी गृहनिर्माण संस्थांसाठी:
या संस्थांनी स्वतःचे पुनर्विकास करतांना, वाढीव FSI (चटई क्षेत्र निर्देशांक) चे 25% PMAY योजनेला द्यावे लागेल. न दिल्यास 5% सवलत नाही मिळणार आणि भरलेली रक्कम जप्त होईल .
मुदतवाढ (Abhay Yojana):
मजला वर्ग‑2 ते वर्ग‑1 रूपांतरासाठी लागू मुदतवाढ 31 डिसेंबर 2025 पर्यंत वाढवण्यात आली आहे.
हा निर्णय मान्य करण्यात आला असून योजनेत आवेदनसाठी ही तिथी लागू राहणार आहे .
एकत्रित सारांश तालिका
विषय तपशील
कायदागत संदर्भ शेत जमीन अधिनियम (सुधारणा) अधिनियम 2023 – कलम 28‑1(अअ)/(3‑1अ); नियम 2025
वर्ग‑2 ते वर्ग‑1 रूपांतरण माजी खंडकरी शेतकऱ्यांसाठी सवलतीसह रूपांतरण; सामान्य जनांसाठी अधिमूल्य भरणे अनिवार्य
अटी व शर्ती तहसीलदार/जिल्हाधिकारी मंजुरी, अधिमूल्य परिशोधन, विनापरवानगी प्रकरणांवर देखील प्रक्रिया लागू
सवलत योजना सहकारी संस्था + PMAY, विशेष सवलत तरतुद; मुदतवाढ – 31 डिसेंबर 2025
काय करावे?
तुम्ही माजी खंडकरी शेतकरी, तर कोणतेही अधिमूल्य न आकारले जातात, आणि तहसीलदार द्वारे वर्ग‑1 वर्गीकरण लागू होऊ शकते.
इतर सर्वांसाठी, रूपांतरणासाठी अर्ज करणे आणि अधिमूल्य भरणे आवश्यक आहे.
31 डिसेंबर 2025 पर्यंत तुम्हाला सवलतीच्या दराने अर्ज करता येईल – ही अंतिम मुदत वाढ आपल्या उपयोगात घ्या.