ही काही महत्वाची माहिती आणि बदल आहेत, आणि जमीन खरेदी‑विक्री करताना लक्षात ठेवाव्या लागतील नियम — (राज्यानुसार वेगळे असू शकतात, हे विशेषतः महाराष्ट्र संदर्भित काही बदल आहेत) —
🏷️ मुख्य बदल / नवीन नियम
1. Registration (महाराष्ट्रमध्ये) – “One State, One Registration”
महाराष्ट्र सरकारने “One State, One Registration” योजना लागू केली आहे. यानुसार, तुम्ही एखादी जमीन कुठेही असो, ती जमीन कोणत्याही सब-रजिस्ट्रार कार्यालयात नोंदणी करू शकता, त्या जमिनीच्या स्थानापेक्षा अगदी वेगळ्या ठिकाणी असले तरीही.
2. नवीन Registration (Maharashtra Amendment Act, 2023)
28 एप्रिल 2025 पासून महाराष्ट्रातील Registration Act, 1908 मध्ये सुधारणा करण्यात आली आहे. उदाहरणार्थ, Section 18A अंतर्गत, अशा दस्तऐवजांची नोंदणी होणार नाही, जे कायद्याद्वारे निषिद्ध आहेत किंवा अनधिकृत स्वरूपाचे सरकारी मालमत्तेचे व्यवहार आहेत.
View land records | 1880 पासून चे जमिनीचे सातबारे उतारे पहा आता मोबाईलवर
3. Fragmented Land / विभक्त जमीन – NOC अनिवार्य नसणे
महाराष्ट्रात जुना नियम होता की, जर जमीन एखाद्या निश्चीत आकारापेक्षा लहान (विभाजित) होणार असेल तर NOC (No Objection Certificate) लागत होती. पण बॉम्बे उच्च न्यायालयाने तो नियम काही प्रसंगी वगळला आहे. म्हणजे, सर्वदूर NOC अनिवार्य नाही राहिला आहे.
4. अल्प वेळात वारसांचा अंतर्गत नोंद ठेवणे – “Jivant Satbara” योजना
महाराष्ट्र शासनाने “Jivant Satbara” अभियान सुरू केले आहे, ज्याद्वारे मृत व्यक्तींच्या नावांची जमीन नोंद स्वतःच अद्ययावत करणार, वारसांचे नाव नोंदवतील, आणि जुन्या नोंदीतील जुनी/अप्रासंगिक नोंदी काढतील.
5. कृषी जमीन विभाजन – नोंदणी फी माफ
महाराष्ट्र सरकारने कृषी जमीनाच्या विभाजन (partition) नोंदणीसाठी फी स्वस्त केली, किंवा काही प्रकरणांमध्ये फी माफ केली आहे, ज्यामुळे शेतकऱ्यांचा ओझा कमी होईल.
State Bank Of India | मुलगी असेल तर SBI देत आहे 15 लाख रुपये
6. Conversion of Leasehold / Occupancy Class-II → Class-I Lands
2024 मध्ये, महाराष्ट्रात काही नियम बदलले आहेत, ज्याद्वारे काही जमीन जी भाडेपट्टी (leasehold) स्वरूपात आहे किंवा Occupancy Class-II प्रमाण आहे, ती Class-I मध्ये विकसन पुनर्मार्गदर्शित करण्यात येऊ शकते (self redevelopment amnesty scheme).
Crop Insurance List | या जिल्ह्यात 127 कोटींचा पिक विमा वाटप सुरू; यादीत चेक करा
✅ जमीन खरेदी करताना — तपासणीची/checklist
खरेदी करण्याआधी खालील बाबी नक्की तपासा:
तपासणी का महत्त्वाचे आहे
खोटे नाव / chain of title विक्रेत्याचे मालकी हक्क काय आहे ते नीट बघा — आधीपासून बंधने (निवृत्त बँक कर्ज, हिपोटेक) आहेत का हे तपासून घ्या.
Encumbrance Certificate (EC) जमीन कोणत्याही बँकेत किंवा तिसऱ्या व्यक्तीवर बंधकी नसावी हे तपासायला.
रिती प्रमाण / land use certificate त्या जमिनीवर तुम्हाला ज्या उपयोगासाठी हवा आहे (निवास, व्यावसायिक, कृषी इ.) तो उपयोग कायद्यानुसार योग्य आहे का.
View land records | 1880 पासून चे जमिनीचे सातबारे उतारे पहा आता मोबाईलवर
नक्शा / Survey / गरज पडली तर boundary demarcation जमीन चांगली मोजमाप व सीमारेषा ठरलेली असावी.
Government approvals / NOCs कोणत्याही नियम, पर्यावरणीय मंजुरी, बांधकाम परवाना आणि इतर आवश्यक NOC (उदा. जल, जंगल, इ.) तपासणे.
राज्य व स्थानिक कायदे तपासणे काही प्रादेशिक नियम, विकास नियंत्रण आदेश (DCR), झोनिंग इत्यादींची अट असू शकते.
पैसे देण्याची पद्धत जमीन व्यवहारात इतक्या मोठ्या रकमांमध्ये पैसे ट्रान्सफर करणे काळजीपूर्वक करावे — चेक, बँक हस्तांतरण, RTGS / NEFT यांचा पुरावा ठेवणे. कॅश पेमेंट मर्यादित प्रमाणातच होणे आवश्यक आहे (काही ठिकाणी ₹20,000 पेक्षा जास्त कॅश न बोले तर नोंदणी नाकारली जाते) — हे अनेक ठिकाणी नियम आहेत.
View land records | 1880 पासून चे जमिनीचे सातबारे उतारे पहा आता मोबाईलवर
दस्तऐवजांची प्रत / मूल दस्तऐवज विक्रेता व खरेदीदारांची ओळखपत्रे, पत्ता पुरावे, मागील कर देयके, water / electricity बिल, जमीन नोंदी इत्यादी दस्तऐवज